جهش تولید | شنبه، ۱۵ آذر ۱۳۹۹

یوزپلنگ - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

یوزپلنگ

یوزپلنگ یا یوز با نام علمی(Acinonyx jubatus ) جانوری مهره‌دار و پستاندار از راستهٔ گوشتخواران ، خانوادهٔ گربه‌سانان است . این جانور در گذشته در بیشتر مناطق آفریقا و گستره وسیعی از آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند یافت می‌شد ، اما امروزه با کاهش شدید جمعیت روبرو شده‌است . از میان دو زیرگونهٔ اصلی یوزپلنگ ، یکی از زیرگونه‌ها که با نام « یوزپلنگ آسیایی » شناخته می‌شود در خطر جدی انقراض است و تعداد کمی از آن در دشت‌های مرکزی ایران به بقا ادامه می‌دهند .

بدن یوزپلنگ در درازای چندین میلیون سال به گونه‌ای پیشرفت پیدا کرده‌ است که این جانور بتواند توانایی حرکت با تندی برابر با ۱۱۰ کیلومتر در ساعت را داشته باشد . سرعت یوزپلنگ در عرض ۳ ثانیه پس از شروع دویدن به ۹۶ کیلومتر در ساعت می‌رسد که از شتاب بسیاری از خودروهای مسابقه‌ای نیز بیشتر است . اندام باریک ، پاهای لاغر و بلند ، قفسه سینه‌ای کم پهنا ولی عمیق و جمجمه‌ای کوچک ، ظریف و گرد ، یوز را به سریع‌ترین جانور روی زمین تبدیل کرده‌است .

این جانور به آسانی از دیگر گربه‌سانان تشخیص‌پذیر است و آن را نه تنها از روی خال‌های روی بدن می‌توان متمایز کرد ، که بدن باریک و کشیده ، سر کوچک ، چشم‌های بالا قرار گرفته ، و گوش‌های کوچک و تا حدودی پهن شمایلی یکتا به او می‌دهند . طعمهٔ معمول یوزها آهوها ( به ویژه آهوی تامسون ) ، ایمپالا ، و دیگر پستانداران سم‌دار حداکثر تا ۴۰ کیلوگرم وزن هستند . یک نر بالغ تنها هر چند روز یک بار شکار می‌کند اما ماده‌های دارای توله تقریباً هر روز به شکار می‌پردازند . در حالی که سایر گربه‌سانان شکارچیان شب هستند ، یوزها عمدتاً روزها فعال بوده و اغلب در اوایل بامداد و غروب آفتاب به سراغ طعمه‌های خود می‌روند .

یوزها برای زندگی اغلب مناطق خشک و باز همچون استپ‌ها و علفزارها را انتخاب می‌کنند . در چنین محیط‌هایی است که یوز می‌تواند با سرعت در پی طعمه‌هایش بدود ؛ برخلاف جنگل که وجود درختان انبوه نه تنها مانع از حرکت سریع جانور می‌شود که در شب‌ها با انداختن سایه جلوی دید بهترش را می‌گیرد .  برخلاف شیرها، آن‌ها در طول روز فعالند و بیشتر وقت شب را به خواب و استراحت می‌گذرانند . در طول روزهای طولانی و گرم در آفریقا ، یوزها به سایه درختان یا بالای آن‌ها پناه می‌برند .

یوزها به سه حالت در طبیعت دیده می‌شوند : تنها ، گروه خانوادگی ، و نرهای سرگردان . گروه خانوادگی متشکل از مادر به همراه تولههایش است . نرهای سرگردان معمولاً برادر بوده و اغلب یک ائتلاف دو یا سه نفره را تشکیل می‌دهند ؛ به ندرت اتفاق می‌افتد که یک نر تنها زندگی کند . این ائتلاف در کنار هم قرار داشته ، با هم به شکار رفته و معمولاً محدودهٔ زندگی آنها با قلمرو چند ماده هم پوشانی دارد . حرکات گروه و مقصدشان اغلب وابسته به رفت‌ و آمد طعمه‌ها بستگی دارد . گستره‌ای که یک ائتلاف برای پیدا کردن طعمه زیر و رو می‌کند می‌تواند به بیش از ۱۰۰ کیلومتر مربع برسد .  آن‌ها آنچنان قلمروخواه نیستند و درگیری با یوزهای غریبه بر سر تملک یک قلمرو در آن‌ها کمتر اتفاق می‌افتد .

یوزهای نر و ماده برای هدف‌های گوناگون اقدام به تولید انواع مختلفی از صداها می‌کنند . یوزهای مادر برای صدا زدن فرزندانشان آوایی « پرررر–پرررر » مانند تولید می‌کنند . فرزندان نیز در برابر هنگامی که به مادر می‌رسند صداهای کوتاه «پیپسسس–پیپسسس» از خود در می‌آورند . مادر از صدای ویژهٔ خود به منظور در کنترل نگه داشتن فرزندان و جلوگیری از دور شدن بسیار آن‌ها از خود بهره می‌گیرد .  پس از خوردن شکار و در هنگام لیس زدن یکدیگر نیز یوزها صدایی پرررر مانند از خود در می‌آورند . این صدا درست مانند صدای گربهٔ خانگی در هنگام نوازش است ، اما با شدتی بالاتر که تا ۶ متر دورتر شنیده می‌شود . تولید صدای پرررر روشی برای نشان دادن دوستی و برادری میان این جانوران است.

اعضای یک ائتلاف همواره مراقب همدیگر هستند و در صورتی که یکی از آن‌ها گم شود با صدا زدن او تلاش می‌کنند پیدایش کنند . آن‌ها تا لحظه‌ای که یارشان پیدا نشده دست از تولید صدا بر نمی‌دارند . این صدا زیر و کوتاه است و در دفعات طولانی در دقیقه تکرار می‌شود .

یوزپلنگ بر خلاف همه دیگر گربه‌سانان بزرگ توانایی نعره کشیدن ندارد . در صورتی که احساس خطر کند یا جانوری بخواهد طعمه‌اش را از او برباید ، صدای غرغرمانندی از خود در می‌آورد و پاهای خود را به زمین می‌کوبد . دیگر روش ترساندن مهاجم نیز شق کردن موهای روی شانه‌اش است که باعث می‌شود بزرگتر به نظر آید .

یوزها روش شکار کردن را از مادرانشان فرا می‌گیرند. آن‌ها از آغاز ۴ ماهگی گاه در کنار مادر خود به شکار می‌روند و هرچه سنشان بالاتر می‌رود این همراهی بیشتر می‌شود. اگرچه وجود بچه‌ها و بازیگوشیشان گاه باعث ایجاد مزاحمت برای مادر می‌شود ، اما بودن فرزندان در هنگام شکار فرصت مناسبی به آن‌ها برای یادگیری فن گرفتن طعمه می‌دهد .  گاه مادر با به دام انداختن بچه‌آهوان، آن‌ها را در اختیار فرزندانش می‌گذارد تا با بازی کردن با بچه‌آهوان و تلاش برای گرفتنش توانایی‌های شکاری خود را بالا برند.

یوزها در هنگام شکار به آهستگی به طعمهٔ خود نزدیک می‌شوند و آن را تعقیب می‌کنند . این مرحله زمان‌بر است و می‌تواند تا نیم ساعت نیز طول بکشد . در یوزهای بالغ ، بیش از ۵۰ درصد زمان شکار صرف آهسته راه رفتن و خزیدن به همراه تعقیب می‌شود . پس از آنکه یوز به اندازه کافی به طعمه خود نزدیک شد ، جانور با سرعت زیادی به سوی طعمه می‌دود و تلاش می‌کند که آن را نقش بر زمین کند . بسته به وزن طعمه ، یوز راهکارهای گوناگونی برای به خاک نشاندنش به کار می‌گیرد . برای طعمه‌های کوچک‌جثه ، وارد کردن ضربه با پنجهٔ جلو و مختل کردن تعادل طعمه در هنگام فرار کافی است ، اما طعمه‌های بزرگ‌تری همچون آهوان بالغ نیاز به حمله از پشت ، وارد کردن ضربه به ران ، و پریدن بر پشت آن دارد . در هر دو صورت ، یوز پس از به زمین افتادن طعمه گردن آن را به دندان می‌گیرد تا شکار از خفگی جان سپارد .

این گربه‌سانان علاقه‌ای به خوردن مردار ندارند و غذای خود را شکار کرده و تازه می‌خورند.

یوزهای ماده در همه طول سال بچه می‌زایند اما بیشتر در فصل‌های بارانی سال باردار می‌شوند تا فصل‌های خشک . دلیل آن هم می‌تواند این باشد که تعداد فرزندان طعمه‌ها از جمله آهوی تامپسون در این هنگام به شدت بیشتر می‌شود .

توله‌ها تا ۳ یا ۴ ماهگی از سوی مادر شیر داده می‌شوند و سپس توسط غذای به دست آمده از شکار تغذیه می‌شوند . آن‌ها از ۱۴ تا ۱۶ ماه پس از تولد تحت مراقبت مادر قرار دارند و یوز ماده به جز هنگام شکار لحظه‌ای آنها را تنها نمی‌گذارد . نرها در مراقبت والدینی نوزادان هیچ دخالتی ندارند . بچه‌ها همیشه در حال بازی با یکدیگر بوده و مهارت‌های شکار را با طعمه‌های زنده‌ای که مادر به کنام باز می‌گرداند فرا می‌گیرند ، هر چند این توله‌ها همچنان در شکار طعمه آماتور باقی می‌مانند.  یوزهای جوان در سنین بعد از نوجوانی و در هنگام جدا شدن از مادر به مدت شش ماه به جهت ایمن بودن از خطرات احتمالی با هم باقی می‌مانند . اما پس از این دوره خواهرها گروه را ترک کرده اما برادرها به زندگی در کنار هم ادامه می‌دهند .

یوزهای ماده در میان ماه‌های ۲۱ تا ۲۲ زندگیشان به توانایی زایش می‌رسند .  تخمینی برای میانگین طول عمر آن‌ها در طبیعت در دست نیست اما یوزهای در اسارت گاه تا بیشتر از ۱۰ سال زندگی می‌کنند . بیشترین طول عمر یک یوز در باغ‌وحش ۱۵ سال و ۷ ماه بوده‌است .

Loading the player...