رونق تولید ملی | یک‌شنبه، ۲۸ مهر ۱۳۹۸

کال نمک - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

کال نمک

 

در فاصله 20 کیلومتری شمال غرب شهر طبس استان خراسان جنوبی و در هشت کیلومتری روستای محمدآباد،  منطقه ای بکر و دیدنی به نام «کال نمک» در حاشیه دریاچه فصلی آب شور طبس قرار دارد.

این منطقه بکر و دست نخورده است و بدون هیچ گونه پوشش گیاهی، منظره ای بسیار زیبایی ایجاد کرده است.

در این منطقه آب هایی که از نواحی شمالی شهرستان طبس وارد منطقه می شود، از طریق رودخانه فصلی به نواحی جنوبی تر که محل تشکیل دریاچه آب شور است، جاری است که مردم منطقه به آن «روح مرغوم» یا «جمجمه» می گویند.

با توجه به غلظت بالای نمکی که در آب رودهای فصلی وجود دارد و نیز میزان تبخیر بسیار زیاد در منطقه، در مسیر حرکت مقدار زیادی از املاح مشاهده می شود که با آب های جاری حمل می شود.

اصولا ترکیب بیشتر نمک های یاد شده، نمک طعام یا با فرمول کلرید سدیم (NaCl) یا در اصطلاح کانی شناسی آن «هالید» که در واقع همان نمکی است که در آشپزخانه از آن استفاده می گردد، ولی سایر املاح هم به مقدار کمتری مثل نمک های پتاسیم نیز با این آب می تواند وجود داشته باشد.

بعد از افزایش غلظت نمک در داخل آب که به علت تبخیر شدید رخ می دهد، نمک های موجود در آب متبلور و کریستالیزه می شوند. کریستالیزه اگر شرایط اجازه دهد می تواند بلورهای درشتی از نمک طعام به وجود آورد و یا اینکه در اطراف هسته های کوچکی که می تواند ذرات گرد و خاک باشد رشد کند. سرعت کریستالیزه شدن نمک سرعت بسیار بالایی است و هرچه سرعت تبخیر کمتر باشد در نتیجه زمان بیشتری برای رشد بلورها فراهم می شود و بلورهای درشت تری تشکیل می شود و هر اندازه که سرعت تبخیر بالاتر باشد از حالت بلوری نمک کاسته می شود. بلورهای درشت از این نمک ها معمولا در این منطقه پیدا نمی شود ولی جدا شدن آنها از آب و به صورت جامد درآمدن آن طی فرآیندی است که اصطلاحا کریستالیزه یا بلوری شدن نام دارد.

معمولا هرچه که میزان آب ورودی به این حوزه کمتر شود، چشمه هایی که آب شور از آن ها به بیرون جریان پیدا می کند، کوچکتر، محدودتر و کم آب تر می شود و وسعت تپه های نمکی هم در سالهای خشکسالی کمتر می شود.

با حساسیتی که به خاطر استفاده غذایی از این نمک ها وجود دارد و لزوم افزودن ید به نمک ها، اجازه توزیع این نمک ها به این صورت وجود نداشته و معمولا بعد از فرآوری و افزایش ید به صورت بسته بندی در بازار مصرف می شود.