جهش تولید | دوشنبه، ۱۲ خرداد ۱۳۹۹

نقاشی روی سفال - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

نقاشی روی سفال

سفالگری یکی از قدیمی‌ترین صنایعی است که زادگاه آن کشورمان ایران است . قرائن موجود از آثار کشف شده گویای این حقیقت است که تاریخ سفالگری در ایران از هزاره هشتم پیش از میلاد آغاز شده است. مهمترين پيشرفت در صنعت سفال‌سازي به وجود آمدن نقاشي روي سفالها بوده است. اين امر ممكن است در نتيجه انگيزه زيباپسندي سازندگان و مصرف‌كنندگان آن ظروف باشد .

سابقه سفالینه های منقوش در ایران به هزاره های قبل از میلاد تعلق دارد و به نظر می رسد . اولین نمونه های سفال منقوش مربوط به دوره ی اول تمدن سیلک یعنی هزاره ی پنجم  قبل از میلاد است. در اکثر کاوش های مناطق تاریخی ایران از جمله سیلک کاشان و شوش ، سفال های منقوش زیادی یافت شده است که این مطلب  نشانگر این است که هنر نقاشی روی سفال ، پا به پای هنر سفالگری پیش آمده و ادامه داشته است و با تکنیک های مختلفی جریان داشته و فراز و نشیب های بسیاری را دیده است.

هنرمند سفالگر با این خطوط ساده علاوه بر ارضای غرایز  خود در تبلیغ هنر و انعکاس زیبایی گام بر می داشت و شاید بدون انگیزه و ناخود آگاه با این نگار گری ساده محیط زیست خود را ترسیم می کرد.

مردم فلات ايران پس از آشنائي با نقاشي روي سفال در آغاز از خطوط هندسي استفاده مي‌كردند و سپس رفته‌رفته تقليد از طبيعت جاي خطوط هندسي را گرفت و نقاشان سفال در روي آنها گل‌ها و گياهان و يا حيواناتي مانند: لك‌لك ، مار ، شترمرغ ، پلنگ ، قوچ كوهي و مرال را در روي ظروف با فواصل معين و مانند خود حيوان نقاشي مي‌كردند.

ديري نپایيد كه اين شيوه به سبب ذوق هنري و ابداع و ابتكار دگرگون شد و نقاشي به سبك طبيعي و برابر آنچه كه در طبيعت وجود داشت نتوانست ذوق لطيف هنري انسان هاي هنرمند زمان گذشته را تسكين بخشد و آنها هم بمانند نقاشان روزگار ما به مسخ و دگرگونه‌سازي طبيعت و موجودات و اشياء موجود در آن پرداختند. در اين دگرگوني به پاره‌اي از اعضاي بدن حيوانات توجه ويژه‌اي مبذول شد و بعضي از اين اعضاء بطور اغراق‌آميز و شگفت‌انگيزي نمايانده شد.  از آن جمله شاخ حيوانات به شكلي دور از باور بزرگ و دراز و در قالب اشكال هندسي درآمد. دم بعضي از حيوانات بصورت درخت و شاخ ‌و برگ جلوه‌گر شد. پاي شترمرغ و نوك و گردن لك‌لك و مرغ ماهي‌خوار از حالت طبيعت خارج و پر از ريزه‌ نگاري هاي هنري شده روش قرينه‌سازي كه در گذشته معمول بود از ميان رفت.

اين نابساماني كه در عين‌حال داراي روش و قاعده‌اي مخصوص بود نيز ديري نپائيد و بار ديگر توجه به طبيعت و زندگي و جنب ‌وجوش آن معطوف گرديد و صحنه‌هائي نشان داده‌ شد كه نمايشگر جنبش و حركت و زندگي بود. صحنه‌هاي شكار و كشاورزي و گاهي رقص و ديگر پديده‌هاي متحرك و جاندار زندگي مورد توجه هنرمندان قرارگرفت.

بايد توجه داشت كه هنرمندان سفالگر و نقاشان آن‌ها هيچ‌گاه قانع و پاي‌بنديافته‌هاي خود در زمينه نقش و رنگ و شكل نبودند و پيوسته در پي نوجویی و ابداع روشهاي تازه در اين زمينه بودند. در اين نوجویي الگوي كار آنها باز هم طبيعت بود و هنرمند هر آنچه را كه در گرداگرد خود مي‌ديد و مي‌يافت اگر به نظرش جالب مي‌نمود سرمشق كار خود قرار مي‌داد.

رنگ و نقش پوسته و نوع سفالینه ها بیان کننده تغییراتی خاص در زمان و مکان است و در دوره ی نوسنگی خلاقیت سفالگران تنها به شکل بخشیدن و درخشان نمودن پوسته محدود نمی شد و آنها علاوه بر تولید محصولاتی براق که قادر بود تلالو و درخشندگی خاصی ایجاد نماید ؛ با ثبت پیام های رمز آمیز خود بر روی سفال به بهترین و گویاترین وجه و تنها با ترسیم چند خط مواج موازی نشانه ی آب رودخانه و مثلث ها و مربع های شطرنجی و نشانه ی زمین  زراعتی و لچک های مکرری که تارک آنها بالا و در گرداگرد ظروف ترسیم می شد  ، نشانه کوه ها  و دره ها بودند و نقش مشبک جانوران شکار را در تمهیدی ذهنی به سحر و افسون و آسان شکاری ترسیم می نمودند و نسبت به فراوانی شکار و باروری زمین زراعتی و ازدیاد گندم و نزول باران در تلاش و تکاپوی دایم بودند و این تلاش را با تصاویر و تکرار خطوط و نقوش مکرر و مسلسل نشان می دادند.

پس از پیدایش دین اسلام ، سفال ایرانی روند روبه رشدی را طی و جایگاه ویژه ای را کسب می کند ، هنر نقاشی روی سفال نیز به خوبی لزوم حضور  خود را در ظروف سفالین اسلامی به اثبات می رساند و مناطق سفال گری در ایران شکل می گیرند و آثار منحصر به فردی ساخته می شوند.

شیوه نقاشی و تزیین سفالینه در زیر لعاب از اوایل  قرن سوم و چهارم هجری در مراکز سفال سازی شمال و شمال شرقی ایران مرسوم بوده است که به دلیل کافی نبودن تحقیقات باستان شناسی و مدارک لازم ،مراکز مهم ساخت این نوع سفالینه مشخص و روشن نیست؛ اما مراکزی مانند ری- کاشان- سلطان آباد و جرجان  مناطقی هستند که اغلب محققان در ساخت ظروف نقاشی شده زیر لعاب در آنها اتفاق نظر دارند.

تکنیک مورد استفاده در تزیین سفالینه های اسلامی متنوع بوده و از جمله آنها به تکنیک زیرلعابی، روی لعابی، لعاب های فیروزه ای و لاجوردی رنگ، لعاب زرین فام، لعاب هفت رنگی و لعاب های مینایی اشاره کرد.