رونق تولید ملی | چهارشنبه، ۲۴ مهر ۱۳۹۸

دکتر غلامحسین شکوهی - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

دکتر غلامحسین شکوهی

Loading the player...

 

«دکتر غلامحسین شکوهی» فرزند «علی اکبر» که با عنوان «پدر علم تعلیم و تربیت ایران» شناخته می‌شود؛ از مدرسین قدیمی تعلیم و تربیت و اولین وزیر آموزش و پرورش نظام جمهوری اسلامی ایران است که در چهارم تیرماه سال ۱۳۰۵ در شهر خوسف استان خراسان جنوبی متولد شد.

غلامحسین در کودکی در دامان مادر پرورش یافت. مادر هر روز عصر او را از کوچه باغ های با صفایی به سوی مقبره مولانا محمد حسام قهستانی (شاعر اهل بیت (ع) در 781- 873 ه.ق) که نزد مردم محلی به پای تخت مشهور بود، می برد.

استاد شکوهی همچون سایر مردم محل که به این آرامگاه حرمت بسیار می نهادند، به آنجا علاقمند شد. چنین زمینه ای موجب شد که استاد شکوهی بعدها پایان نامه دوره کارشناسی خود را درباره ابن حسام خوسفی بنگارد.

غلامحسین شکوهی در سال 1311 وارد دبستان چهار علامه قریه خوسف شد ( بعدها نام این دبستان بنام خیام و سپس بنام ابن حسام نامگذاری شد) . وی از خاطرات دوران کودکی و مدرسه، تصاویر واضحی را به یاد دارد و چنین می گوید: «بعد از اینکه از کلاس چهارم دبستان فارغ التحصیل شدم، مرتباً می رفتم به مدرسه و در همان فضا می گشتم یا در کلاس ها می نشستم ، چون مثل بقیه بچه ها بازی نمی کردم ، اصلاً بازی بلد نبودم . دو سال باقیمانده آموزش ابتدایی را در دبستان های تدین و مدرسه ضمیمه دانشسرای مقدماتی گذراندم . در این مدرسه سطوح ابتدایی و متوسطه مثل دیگر مدارس وجود داشت و از پایان کلاس سوم دبیرستان یعنی پس از ۹ سال تحصیل، ۶ سال ابتدایی و ۳ سال متوسطه، دانش آموز می توانست در دانشسرای مقدماتی تحصیلات خود را انجام دهد تا برای آموزگاری در مدارس ابتدایی شهر و روستا آماده شود » .
دکتر شکوهی در سال 1315 تحصیلات ابتدایی را به پایان رساند اما به دلیل مشکلات مالی و تحصیل در شهر بیرجند، به مدت یک سال و سه ماه از تحصیل فاصله گرفت. وی در سال 1316 برای تحصیل در دانشسرای بیرجند به آن شهر رفت و پس از هفت سال در خرداد 1323 مدرک دیپلم را از دانشسرای مقدماتی دریافت نمود.

دکتر شکوهی پس از مدتی تدریس در روستاهای خوسف و گل در سال 1328 به خدمت نظام وظیفه اعزام شد .

دکتر شکوهی درباره کودکی ها و امیدهای زندگی اش این گونه می گوید: « هیچ وقت فکر نمی کردم من که از جنوبی ترین نقطه استان خراسان برخاسته بودم ، بتوانم مدارج ترقی را اینگونه طی کنم . پدرم علی اکبر، خیاط زبردستی بود. با نانی که او از راه خیاطی بر سر سفره می گذاشت ، بزرگ شدم. در منطقه محرومی که بزرگ شدم و در آنجا درس هم دادم ، همیشه استعدادهای درخشانی وجود داشته است.

دانش آموزی داشتم که هر مسأله ای را می دادم حل می کرد ، از ۱۲ کیلومتری خوسف می آمد و برمی گشت. یک روز به مدیر مدرسه گفتم : یکی از اتاق های کوچک مدرسه را به این بچه بدهید که این قدر مجبور نباشد عصر برود و دوباره صبح روز بعد برگردد تا بالاخره اتفاقی افتاد. یک روز خواستم این دانش آموز را امتحان کنم و مسأله ای داده باشم که نتواند حل کند . آن روز پنجشنبه دو مسأله دادم و برای مسأله سوم گفتم : طول درخت سنجدی که در وسط حیاط مدرسه است را محاسبه کنید . صبح روز شنبه که به مدرسه رفتم ، جواب حاضر این دانش آموز را روی میز دیدم . او روز جمعه این ۱۲ کیلومتر را طی کرده بود و به مدرسه آمده بود و یک چوب دو متری را هم با خود آورده بود و طول سایه آن چوب را اندازه گرفته و طول سایه درخت سنجد را هم اندازه گیری کرده بود و با یک تناسب که دو متر ارتفاع این قدر سایه دارد ، این قدر سایه چه مقدار ارتفاع دارد ؟ طول درخت را محاسبه کرده بود . اسم این پسر غلامحسین حقداد بود. البته از سال ۱۳۲۸ از او خبری نداشتم تا این که در سال ۱۳۷۲ که در دانشگاه بیرجند تدریس می کردم ، با دانشجویی به نام زهرا حقداد روبرو شدم که معلوم شد دختر همان دانش آموز خلاق است که خدا را شکر با داشتن پنج فرزند که همگی فارغ التحصیل رشته های مختلف هستند و متوجه شدم یکی از آنها استاد دانشگاه کالیفرنیا شده است» .

وی پس از مدتی تدریس و نیز پس از شاگرد اولی و بورس دانشجویان ممتاز در سال 1336 به ژنو اعزام شد و تا سال 1341 که به ایران بازگشت مدرک های دیپلم مقدماتی، دیپلم علوم تربیتی، لیسانس و نیز دیپلم راهنمایی شغلی را دریافت نمود . مدتی بعد نیز از انستیتوی ژان ژاک روسو به دریافت دکترای تعلیم و تربیت نائل آمد  .از استادان وی می توان به استادانی چون «پیاژه» و «دوتران» در دانشگاه ژنو اشاره کرد . ژان پیاژه استاد بسیاری از چهره های نامی معاصر ایران در حوزه های علوم اجتماعی بوده است.

دکتر شکوهی در سال ۱۳۴۱ پس از بازگشت از ژنو ، در وزارت فرهنگ آن زمان در دفتر مطالعات تربیتی که بعد به اداره کل مطالعات و برنامه ها تغییر نام یافت مشغول به کار شد و به تدریج در دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران ، تربیت معلم مامازن ورامین و دانشگاه فردوسی مشهد تدریس در حوزه های آموخته اش را آغاز کرد.

در سال ۱۳۴۵ شكوهي با عنوان استاديار به دانشكده علوم تربيتي دانشگاه تهران منتقل شد جايي كه علاوه بر ۲۷ سال تدريس موفق و سازنده، سال هايي را به كارهاي اجرايي از جمله مديريت گروه و رياست دانشكده علوم تربيتي پرداخت.

دکتر شکوهی در دولت موقت به عنوان اولین وزیر آموزش و پرورش در سال ۱۳۵۷ بعد از انقلاب ایران منصوب شد.

وی در سال ۱۳۷۲ به علت ناراحتی ریوی و آلودگی هوای تهران ، به زادگاه خویش بازگشت و با درجه استادی در دانشگاه بیرجند به فعالیت آموزشی و پژوهشی خویش ادامه داده و پس از ۵۷ سال تدریس ، در سال ۱۳۷۹با رتبه ۲۶ استادی بازنشسته شد ولی تدریس را رها نکرد و در دانشگاه های بیرجند و تربیت مدرس تهران به تدریس ادامه داد.

سال 1380 اما سال خوبي براي غلامحسين شكوهي نبود. همكلاس ديرين همراه و همسر او بر اثر سكته قلبي ناگهان از دنيا رفت و شكوهي را در ماتم گذاشت. مرگ همسر، موجب شد كه او از تدريس و كارهاي پژوهشي دست بكشد.

شكوهي كودك را در نظام تعليم، كانون توجه قرار مي دهد و شرط لازم معلمي را پذيرش كودك به عنوان انساني مستقل و داراي ويژگي هايي مي داند كه بايد آنها را شناخت و سپس به پرورش و آموزش او پرداخت.

دكتر شكوهي از نظريه پردازان طراز اول كشور در زمينه مسائل تعليم و تربيت است. تجربه طولاني شصت ساله معلمي را نيز پشتوانه خود دارد.

شکوهي علاوه بر تدريس، به تحقيق و تأليف و ترجمه آثار مهمي در حوزه تعليم و تربيت پرداخته است. از آن جمله است: روش آموختن حساب و هندسه، تعليم و تربيت و مراحل آن، تعليم و تربيت (كه اين كتاب تأليف امانوئل كانت، فيلسوف و نظريه پرداز صاحبنام آلماني است كه توسط شكوهي دو بار به فارسي ترجمه شده است)، مباني و اصول آموزش و پرورش، مربيان بزرگ (تأليف ژان شاتو، استاد روانشناسي و تعليم و تربيت دانشگاه بردو). همچنين غلامحسين شكوهي تاكنون بيش از شصت مقاله علمي در نشريات دانشكده علوم تربيتي فصلنامه هاي تعليم و تربيت مجله روانشناسي و برخي نشريات تخصصي به چاپ رسانده است.
او همچنين در يك فرصت مطالعاتي كه در ايالت ايلي نويز آمريكا مي گذرانيد، دو مقاله با عناوين «ارزش مكاني» و «تدريس كسر متعارفي» نيز به زبان انگليسي نگاشته كه در نشريه علمي Arithmetic Teacher  به چاپ رسيده است.

شكوهي معتقد است: « اگر كشوري بخواهد رشد كند، بايد فرهنگش درست و صحيح باشد و مردمش خوب تربيت شوند. ما از كشورهاي ديگر چيزي كم نداريم. قدر كشور خود را بدانيم و از موقعيت هاي خوب و عالي اطرافمان استفاده كنيم. به جاي اينكه وقت خود را به بطالت صرف كنيم، صرف اصلاح و تعليم و تربيت كشور كنيم و من خوشحالم و مي بالم كه عاشق معلمي و معلم عاشقي بوده ام».
انتشارات« انجمن آثار و مفاخر فرهنگي» کتاب «زندگي نامه و خدمات علمي و فرهنگي دکتر غلامحسين شکوهي» را در سال 1386 به ويراستاري اميد قنبري به شماره شابک 964-528-018-4 منتشر کرده است.
آثار و تاليفات دکتر شکوهي عبارتند از:

- پايان نامه تحصيلي ليسانس (شرح حال و ذكر آثار و نمونه اشعار محمد بن حسام قهستاني) تهران 35ـ 1334.
- رسالة دكتري ( مفهوم رابطه در حساب ) : ژنو : 1341 .

ـ روش آموختن حساب و هندسه: چاپ اول در دو جلد تهران : چاپخانه سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتي 1345. چاپ يك جلدي تهران : چاپخانة پيروز شهريور 1346.

ـ مربيان بزرگ ترجمه كتاب Grands pedagogues اثر شاتو و ديگران ، تهران دانشگاه تهران ـ چاپ اول 1355 چاپ سوم آبان ماه 1372.

- روان شناسي براي سال سوم آموزش متوسطة تهران : وزارت آموزش و پرورش ، چاپخانة صفا ، 1360.
ـ ( تعليم و تربيت ) اثر امانوئل كانت:  ترجمه از متن انگليسي انتشارات دانشگاه تهران : چاپ اول 1363 و  ترجمه از متن فرانسه انتشارات دانشگاه تهران : چاپ سوم 1372 .

- ( تعليم و تربيت و مراحل آن ) مشهد: مؤسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي ، چاپ اول 1363 ، چاپ پانزدهم 13741 .

- مباني و اصول آموزش و پرورش ، مشهد : مؤسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي ، چاپ پنجم 1372.

- روان شناسي براي سال سوم آموزش متوسطة عمومي ـ اقتصاد اجتماعي ـ فرهنگ و ادب وزارت آموزش و پرورش ، چاپخانة صفا ، 1360.

دكتر شكوهي بيش از چهل مقاله تأليف و يا ترجمه نموده است كه در ماهنامة آموزش و پرورش،  نماي تربيت، مجلة روان شناسي، فصلنامة تعليم و تربيت، نشرية دانشكدة علوم تربيت دانشگاه تهران و روزنامة ميزان چاپ و منتشر شده است. ضمنا ایشان دو مقاله به زبان انگليسي نوشته كه در نشرية Arithmetie teacher  چاپ شده است.

دكتر شكوهي در خلال فعاليت هاي تأليفاتي و تعليماتي با اعتنام فرصت ها ئي كه احيانا برايش پيش آمده و با همكاري جمعي از علافه مندان ، به كار تحقيق نيز پرداخته است . عناوين نمونه هايي از اين تحقيقات عبارتند از:
- بررسي علل شكست نو آموزان در دبستان، تهران : وزارت آموزش و پرورش 1345.

- مطالعة (ميزان پيشرفت دانش آموران مدرسة تجربي در زمينه هاي حساب ، علوم قرائت و املاء) تهران: وزارت آموزش و پرورش ،1346.

- بررسي ( رابطه آموزش و اشتغال در بخش غير متشكل اقتصادي ) تهران : معاونت پژوهشي دانشگاه تهران، شهريور ، 1369.

- تهيه ( آزمون سنجش آمادگي كودكان براي ورود به دورة آموزش همگاني ) تهران : وزارت آموزش و پرورش، 1372.
- بررسي ( علل افت بي سابقه موفقيت فارغ التحصيلان شهرستان بيرجند در مسابقات ورودي دانشگاه ها در سال 1373 نسبت به سال 1372 )، بيرجند : معاونت پژوهشي،  1374.

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۵ از وی به عنوان چهره ماندگار رشته تعلیم و تربیت تقدیر به عمل آورد و در سال ۱۳۸۶ از مقام علمی وی در دانشگاه بیرجند ، تجلیل شد. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران نیز در سال ۱۳۸۵بزرگداشتی برای ایشان برگزار کرد.

همچنین همایش ملی آموزش ابتدایی و بزرگداشت دکتر غلامحسین شکوهی نیز در 5 و 6 دی ماه سال 1394 در بیرجند برگزار شد.

دکتر غلامحسین شکوهی روز پنج شنبه 16 اردیبهشت 1395 در سن 90 سالگی درگذشت. پیکر ایشان نیز در ساعت 8:30 روز دوشنبه مورخ 20 اردیبهشت ماه از مقابل دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی تهران تشییع و در قطعه نام آوران بهشت زهرا به خاک سپرده شد.