اقتصاد مقاومتی؛ تولید - اشتغال | جمعه، ۲۷ مرداد ۱۳۹۶

بدیع‏ الزمان فروزانفر - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

بدیع‏ الزمان فروزانفر

 

«عبدالجلیل فروزانفر» معروف به «بدیع ‏الزمان فروزانفر» در تیر ماه سال 1281 هجری شمسی در شهر بشرویه از توابع استان خراسان جنوبی زاده شد. پدر وی، آقا شیخ علی بشرویه‌ای، از بزرگان منطقه بشرویه و از شعرای دوره مشروطه بود.

بدیع‏الزمان مقدمات علوم را در زادگاه خود آموخت و آن گاه راهی مشهد شد و از محضر استادان ادب حوزه خراسان همچون ادیب نیشابوری بهره برد.

وی حدود سال ۱۳۰۰ به تهران رفت و تحصیلات خود را در مدرسه سپهسالار ادامه داد و مدتی حجره‌ ای در مسجد سپهسالار داشت.

در جوانی در همان مدرسه به تدریس پرداخت و چندی بعد در سال ۱۳۰۵ به سمت معلمی دارالفنون و دارالمعلمین عالی منصوب شد. وی در سال ۱۳۱۳ به معاونت دانشکده معقول و منقول (الهیات) منصوب شد.

در سال ۱۳۱۴ هیئت ممیزه دانشگاه تهران مرکب از نصرالله تقوی، علی‌ اکبر دهخدا و ولی‌الله نصر تألیف ارزنده او به نام "تحقیق در زندگانی مولانا جلال ‌الدین بلخی" را ارزیابی و به او گواهی نامه دکتری اعطا کردند. به استناد این گواهینامه در همان سال به سمت استادی دانشسرای عالی و دانشکده‌ های ادبیات و معقول و منقول منصوب شد.

در سال ۱۳۲۳ بر اساس رای شورای استادان به ریاست دانشکده معقول و منقول برگزیده شد و تا سال ۱۳۴۶ در این سمت باقی بود. از ابتدای تاسیس دوره دکتری ادبیات فارسی در دانشگاه تهران، تدریس در دوره دکتری را به عهده گرفت و برنامه این دوره را پایه ‌گذاری کرد.

فروزانفر، استاد و راهنمای جمعی از دانشجویان مبرز دوره دکتری در دانشکده‌ های ادبیات و الهیات بود که بعدها استادان برجسته ادب پارسی و مطالعات فرهنگ ایران شدند؛ از جمله پرویز ناتل خانلری، ذبیح الله صفا، مهدی حمیدی شیرازی، عبدالحسین زرین ‌کوب، غلام حسین یوسفی، محمد امین ریاحی، سید محمد دبیر سیاقی، محمدرضا شفیعی کدکنی، سیمین دانشور، ضیاء الدین سجادی، جلال متینی، سید صادق گوهرین و محمدجعفر محجوب.

بدیع‌ الزمان فروزانفر در سال ۱۳۴۶ از استادی دانشگاه بازنشسته شد، اما همکاری خود را در تدریس در دوره دکتری ادبیات فارسی تا روزهای پایانی عمر ادامه داد. در همین زمان عضویت مجلس سنا را یافت. مدتی نیز ریاست کتابخانه سلطنتی را نیز به عهده گرفت.

«سخن و سخنوران » اثر برجسته فروزانفر، سرمشقی برای تحقیق در تاریخ ادبیات ایران، و دریچه‌ای به نقد شعر فارسی بود. این کتاب ضمن آن‌که سنت دیرینه تذکره‌ نویسی در ادبیات فارسی را در نظر داشته، راهگشای تحقیقات نوین در تاریخ ادبیات ایران بوده ‌است. قبل از نشر این تذکره تحقیقی و انتقادی، عالیترین اثری که به‌ عنوان تاریخ ادبی تحت عنوان معمول تاریخ شعرا عرضه می‌شد، مجموعه تقریرات درسی میرزا محمدحسین خان ذکاءالملک بود که هرچند در جای خود آکنده از نکات جالب بود، از دیدگاه علمی بر هیچ مبنای متّفَق‌ٌعلیه مقبولی مبتنی نبود. اما اثر فروزانفر کار تازه‌ای بود و بلافاصله بعد از نشر، مورد توجه و تحسین اهل نظر واقع شد و کسانی چون محمد قزوینی، محمدعلی فروغی و مینورسکی جزو اولین کسانی بودند که کار او را ستودند. پژوهش‌های بعدی درزمینه تاریخ ادبیات ایران، و شاخص‌تر از همه، تاریخ ادبیات در ایران، تألیف ذبیح‌الله صفا از کتاب سخن و سخنوران تأثیر پذیرفته‌اند.

اما آنچه نام فروزانفر را بر تارک تحقیقات ادبی و عرفانی نشاند، شیفتگی او به نبوغ ادبی شگرف مولانا جلال‌الدین محمد بلخی و تلاش ۴۰ ساله او در کار تحقیق پیرامون آثار و اندیشه مولوی بود.

«رساله در احوال مولانا» طلیعه‌ ای از مطالعات فروزانفر درباره مولوی بود که طی چهل سال با تألیف کتاب‌های مآخذ قصص و تمثیلات مثنوی، احادیث مثنوی، تصحیح دیوان کبیر (کلیات شمس) و شرح مثنوی شریف ادامه یافت. همچنین رساله در شرح احوال عطار، تصحیح معارف بهاء ولد، معارف برهان ‌الدین محقق و ترجمه رساله قشیریه را گام‌ های جنبی او در راه شناخت افراد و آثار مؤثر بر تکوین شخصیت و آثار مولوی دانسته‌اند.

فروزانفر در جستجوی یک مبنای علمی برای شرح مثنوی، تصحیح انتقادی آثار خود مولانا و آنچه را در بین منابع الهام او شامل معارف بهاء ولد، معارف برهان‌الدین محقق و مقالات شمس تبریزی می‌شد در این زمینه بر هر کار دیگر مقدم شمرد. کتاب «فیه ما فیه» را که مجموعه گفتارهای مولانا در مجالس خاص بود تصحیح کرد و با تعلیقات جامع و بایسته نشر نمود. معارف برهان محقق را - هرچند  ظاهراً  بر مبنای یک نسخه خطی ناقص - با تعلیقات محققانه و با مقدمه و فهرست‌های دقیق طبع نمود، معارف بهاء ولد را که خود مولانا فواید والدش می‌خواند، در دو جزء جداگانه با تحقیقات عالمانه منتشر ساخت. مقالات شمس را هم ظاهراً از روی چند نسخه عکسی که در اختیار داشت مقابله کرد، اما مجال طبع و تصحیح نهایی آن را نیافت.

استاد بدیع‌ الزمان فروزانفر در ۱۶ اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۹ بر اثر سکته قلبی در سن ۷۳ سالگی درگذشت. پیکر او در باغ طوطی (صحن حرم مطهر شاه‌عبدالعظیم) به خاک سپرده شد.

*** فهرست آثار منتشر شده از استاد بدیع الزمان فروزانفر بدین شرح است:

- «سخن و سخن وران» در دو جلد (۱۳۰۸-۱۳۱۲).

- منتخبات ادبیات فارسی (۱۳۱۳).

- رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلال ‌الدین محمد مشهور به مولوی (۱۳۱۵).

- تاریخ ادبیات ایران (۱۳۱۷).

- فرهنگ عربی به فارسی (با مشارکت چهار نفر از استادان) (۱۳۱۹).

- خلاصه مثنوی، به انتخاب و انضمام تعلیقات (۱۳۲۱).

- زنده بیدار (حی بن یقظان) اثر ابن طفیل (تصحیح) (۱۳۳۴) .

- فیه مافیه از گفتار مولانا جلال‌الدین محمد مشهور به مولوی (تصحیح) (۱۳۳۰).

- معارف سلطان‌ العلمل بهاء الدین محمد بن حسین خطیبی بلخی مشهور به بهاء ولد (تصحیح) (۱۳۳۳-۱۳۳۸).

- ماخذ قصص و تمثیلات مثنوی (۱۳۳۳).

- احادیث مثنوی (۱۳۳۴).

- کلیات شمس یا دیوان کبیر (۱۳۳۶-۱۳۴۸).

- معارف برهان‌الدین محقق ترمذی (تصحیح) (۱۳۳۹).

- شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری (۱۳۳۹-۱۳۴۰).

- مناقب اوحدالدین کرمانی (تصحیح) (۱۳۴۷).

- ترجمه رساله قشیریه (تصحیح) (۱۳۴۵).

- «شرح مثنوی شریف» در سه جلد (۱۳۴۶-۱۳۴۸).

- مجموعه مقالات بدیع ‌الزمان فروزان فر، به کوشش عنایت‌ الله مجیدی (۱۳۵۱).

- مجموعه اشعار فروزانفر (با مقدمه دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی).



جواب‌های شاخه ای نویسنده تاریخ
از توجه صدا و سیمای مرکز خراسان جنوبی به معرفی... محمدی راد از بیرجند ۱۳۹۵/۰۲/۲۶ ۱۰:۳۳

محمدی راد از بیرجند
از توجه صدا و سیمای مرکز خراسان جنوبی به معرفی مشاهیر و مفاخر استان بسیار سپاسگزاریم . این موضوع هم در برنامه های رادیویی و تلویزیونی و هم در خبر خراسان جنوبی انجام می شود که اقدام شایسته ای است. عکسها و برنامه هایی که در خصوص معرفی مفاخر در سایت صدا و سیمای خراسان جنوبی هم گذاشته خیلی خوب است. عکس هایی از آقای فروزانفر منتشر شده که من ندیده بودم. باز هم کمال تشکر از این همه علاقه به استان
0 (0 آرا)
پست شده در ۱۳۹۵/۰۲/۲۶ ۱۰:۳۳