جهش تولید | یک‌شنبه، ۴ آبان ۱۳۹۹

اجرای موفق پروژه ترسیب کربن در خراسان جنوبی ،الگویی برای سایر استانهای ایران و دیگر کشورها - نمایش محتوای خبر

 

 

اجرای موفق پروژه ترسیب کربن در خراسان جنوبی ،الگویی برای سایر استانهای ایران و دیگر کشورها

در حال حاضر بیابانزایی به عنوان یک معضل گریبانگیر بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای در حال توسعه می باشد. نتیجه این فرآیند از بین رفتن منابع تجدید شونده در هر یک از این کشورها است .بیابانزایی مشتمل برفرآیندهایی است که در نتیجه عوامل طبیعی و عملکرد نادرست انسان ایجاد میگردد وطبق تعریف عبارت است از تخریب زمین ها در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب و نهایتا کاهش تولید بیولوژیک تحت تأثیر عوامل اقلیمی و انسانی. این تخریب می تواند سبب از بین رفتن پوشش گیاهی و پیدایش شرایط بیابانی شود و بر گسترش و قلمرو بیابان ها بیفزاید. البته نواحی تبدیل شده به بیابان، توان قابل ملاحظه ای دارند و می توان آنها را با مدیریت منظم، حفاظت آب و برنامه ریزی اصولی و هدایت شده احیا وبازسازی کرد.

طبق آمار جهانی ، سالانه یک درصد مراتع به بیابان تبدیل می شود.

و اما از زمانی که انسان به ضررهای جانی و مالی افزایش بیابانها پی برده ، به دنبال راهی می گردد که از افزایش نواحی خشک و بیابانی جلوگیری کند به همین منظور سازمانهای محیط زیست فعالیتهایی را تحت عنوان بیابان زدایی شکل داده اند که در دهه های اخیر به جد دنبال می شود.

طبق تعریف ، به مجموعه کارهایی که درچارچوب طرح های جامع توسعه در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب صورت می گیرد و مبتنی بر اصول پایدار است، بیابان زدایی می گویند.

استان خراسان جنوبی هم از جمله استانهای بیابانی و خشک کشور است که با مساحت پانزده میلیون هكتار در شرق ایران واقع گردیده است. حدود نود و شش و نیم درصد از كل مساحت استان معادل چهارده میلیون و پانصد و سیزده هزار و سیصد و شصت و نه هكتار را عرصه های طبیعی در بر میگیرد كه ازاین سطح سی و پنج و هشت دهم درصد را عرصه های بیابانی، پنجاه و 2 دهم  درصد را مراتع کم تراکم بیابانی،  شش و 2 دهم درصد را مراتع خوب و متوسط و چهار و 4 دهم درصد را عرصه های جنگلی تشكیل میدهد.

خراسان جنوبی با  دوازده میلیون و نهصد و سی و پنج هزار و سی و نه هكتار اراضی بیابانی و مراتع كم تراكم بیابانی، دومین استان بیابانی كشور است كه با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی، سطح بسیار زیادی (86 درصد مساحت استان) با پدیده بیابان زایی درگیر می باشد.

به گفته مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی از كل مساحت استان بالغ بر 10 میلیون و 700 هزار  هكتار آن در معرض تهدید فرسایش بادی و سه میلیون و صد و بیست و یک هزار و چهارصد و هفتاد و شش هكتار آن تحت تاثیر فرسایش بادی( در 23 منطقه) می باشد كه از این سطح  یک میلیون و سیصد و هشتاد و شش هزار و هفتصد و چهل و یک هكتار آن جزو كانونهای بحرانی فرسایش بادی ( 28 كانون) بوده كه در تمام شهرستانهای استان پراكنده می باشد.

شریفی  میزان خسارات فرسایش بادی به منابع زیستی و اقتصادی خراسان جنوبی را بالغ بر 19( نوزده ) میلیارد تومان اعلام کرد و افزود:  محدودیتهای منابع آب در استان، محدودیتهای منابع اراضی ( خاك فقیر و پوشش گیاهی فقیر ) ،  دیم كاری در اراضی شیب دار بدون درنظر گرفتن مسایل فنی آن، فقدان الگوی كاربری اراضی بر اساس قابلیتها و توان محیطی ، عدم وجود كشاورزی صحیح و مناسب با وضعیت فرسایش اراضی و وضعیت آب استان ، رعایت نکردن  ملاحظات زیست محیطی در تصمیم گیری ها و عدم تدوین سیاست و استراتژی مناسب برای مقابله با فرسایش بادی  از جمله علل افزایش بیابان  در خراسان جنوبی است.

همچنین بهره برداری بی رویه از مراتع ، بارش های تند و ناگهانی كه سبب بروز فرسایش سریع خاك می شود و  ضعف آگاهی های عمومی از اهمیت منابع طبیعی و نقش آن در جلوگیری از فرسایش بادی از دیگر علل افزایش بیابانها در خراسان جنوبی است.

آقای شریفی،  تعیین فاكتورهای موثر در بیابانزایی ، تعیین سطوح فعالیت ها و برنامه های اجرایی برای مبارزه با بیابانزایی و كاهش اثرات خشكی ،  تثبیت تپه های ماسه ای روان در مناطق بحرانی و تبدیل اراضی شنی و لم یزرع به اراضی تولیدی  ، تشویق مشاركت عمومی در برنامه ریزی و فعالیتهای مقدماتی برای یافتن شكل كاربری و بهره برداری صحیح اراضی كه هر دو در طولانی مدت منجر به كاهش فقر و توقف تخریب سرزمین می شود ،  توسعه برنامه های پایدار برای مقابله با پدیده بیابانزایی ،  تهیه و اجرای طرحهای مدیریت جنگلهای مناطق بیابانی( دست كاشت و طبیعی) و تهیه و اجرای طرحهای مقابله با كانونهای بحرانی فرسایش بادی ،  تغییر در روشهای اجرای سنتی واستفاده از گونه های متنوع بویژه گونه های بومی و مقاوم به خشكی و شوری در عملیاتهای تثبیت شنهای روان و كنترل و استحصال رواناب و بهره برداری از آبهای سطحی در مناطق بیابانی را از جمله سیاستها و استراتژیهای اداره کل منابع طبیعی استان در جلوگیری از افزایش بیابانها برشمرد.

شریفی گفت : اصلاح روشهای تامین انرژی در مناطق مستعد به بیابان زایی  و بهبود وضعیت معیشت اقتصادی ساکنان بیابان را از جمله راهکارها و اصول اساسی در جهت بیابانزدایی در خراسان جنوبی عنوان کرد و اظهارداشت : توسعه ، گسترش و تبلیغ جاذبه های توریستی و گردشگری مناطق بیابانی و کنترل جمعیت  و تولید اشتغال در مناطق بیابانی  همچنین استفاده از تکنیکهای جدید و مناسب برای کشاورزی در بیابان و جلوگیری از چرای بی رویه و بهره برداری اصولی از مراتع و جلوگیری از تخریب عرصه های طبیعی و بهره برداری اصولی از معادن و سایر منابع طبیعی نیز می تواند راهکاری هایی برای بیابانزدایی در استان باشد

مدیر کل منابع طبیعی استان ، شعار امسال روز جهانی بیابانزدایی را ( اجازه ندهیم آینده مان خشک شود) عنوان کرد و گفت : اجرای طرح ترسیب کربن از موفق ترین برنامه های بیابان زدایی در خراسان جنوبی است که در چند سال اخیر نتایج مفیدی در غنی کردن پوشش مناطق خشک و بیابانی استان داشته است.

آقای شریفی با بیان اینکه فعالیتهای  بیابان زدایی در این استان از سال هزار و 358 ، در قالب انجام پروژه های مختلف بیابانزدایی شروع گردید و در طول سالیان متمادی گذشته سطح قابل توجه ای از پروژه های بیابانزدایی اجرا گردیده است ادامه داد : با تشكیل استان خراسان جنوبی در سال هزار و 383 ، با توجه به سطح زیاد اراضی بیابانی استان، این فعالیتها از شتاب قابل توجه ای برخوردار گردید به طوری كه در طول سالهای هزار و 384 تا هزار و 391 ، عملیاتهای متنوع بیابانزدایی در اكثر كانونهای بحرانی فرسایش بادی استان اجرا شد و هم اکنون نیز 2 طرح بین المللی ترسیب کربن و احیای اراضی جنگلی تخریب شده با تاکید بر اراضی شور و مناطق تحت تاثیر فرسایش بادی  در سطح استان در حال انجام می باشد که با تلاشهای انجام شده موجبات پیشرفت و مطرح شدن این استان در سطح کشور و حتی مجامع بین المللی شده است.

وی اظهار داشت : در راستای مبارزه با فرسایش بادی و کنترل گردوغبار در سال هزار و 388 این اداره کل اقدام به تهیه طرح منشاء یابی گردوغبار و طوفان حاصل از فرسایش بادی و راهکارهای مقابله با آن در استان نمود که خوشبختانه در سفرهای دوم  و سوم ریاست جمهوری به استان به عنوان یکی از مصوبات این سفرها مورد تصویب قرار گرفت و اعتباری نیز بدین منظور در نظر گرفته شد که متاسفانه هنوز این مهم محقق نگردیده است.

مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی میزان  اعتبار مورد نیازبرآورد شده برای  طرح های جامع منابع طبیعی در راستای کنترل پدیده گردو غبار و بیابانزایی در سطح استان را  بالغ بر صد و چهل و چهار میلیارد و ششصد میلیون تومان اعلام و تصریح کرد : یکی از مهمترین پروژه های بیابانزدایی در  استان خراسان جنوبی پروژه بین المللی ترسیب کربن است که با هدف جهانی ارائه مدل ترسیب کربن در مناطق خشک و نیمه خشک  و هدف ملی احیای مناطق تخریب یافته منطقه دشت حسین آباد با مشارکت گروههای توسعه روستایی و هدف منطقه ای بهبود شاخص توسعه انسانی مردم منطقه و توانمند سازی گروههای توسعه در حال انجام می باشد.

طبق گفته مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان جنگلها ، پارسال اعتبارات بیابان زدایی خراسان جنوبی سه میلیارد تومان بوده و این یعنی ده درصد اعتبارات بیابان زدایی کشور که به این استان اختصاص یافته است اما این اعتبار جذب نشد و تنها حدود بیست درصد اعتبارات استانی بیابان زدایی خراسان جنوبی در اختیار این اداره کل قرار گرفت.

شریفی پروژه ترسیب کربن را برنامه مشترک ایران و برنامه عمران ملل متحد(UNDP) خواند و گفت : فاز اول این برنامه از نیمه سال دو هزار و سه در دشت حسین آباد غیناب سربیشه  آغاز و در سال دو هزار و نه به پایان رسید و فاز دوم آن از ابتدای سال دو هزار و ده میلادی به مدت پنج سال با اعتباری بالغ بر دو میلیون دلار در سطح چهل روستا به مساحت بیش از دویست هزار هکتار به تصویب رسید.

شغل اغلب مردم منطقه حسین آباد غیناب دامداری است که این امر باعث شده به هنگام وقوع خشکسالی خسارات زیادی به اقتصاد خانواده ها وارد آید . اما با شروع طرح ترسیب کربن در این منطقه و با آموزش شغلهای جایگزین دامداری و اعطای وام جهت انجام این شغلها ، مردم دامدار علاوه بر دامداری،  مشاغل دیگری همچون کشاورزی ، تشکیل تعاونی و احیای مراتع را آموزش دیدند که این امر سبب شد دیگر آثار خشکسالی بر دامهایشان و خسارتهای وارده ، فشار چندانی بر آنها وارد نکند چرا که از محل مشاغل دیگر خود در طرح ترسیب کربن ، کسب درآمد می کنند.

مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی موضوع اصلی پروژه را ، ترسیب یا جذب دی اکسید کربن اضافی جو به منظور کاهش اثرات ناشی از افزایش گازهای گلخانه ای و گرمایش زمین دانست و افزود : به دلیل وزش بادهای 120 ( صد و بیست ) روزه سیستان و تخریب شدید مراتع در سالهای 65 تا 75 توسط افغانها و نیاز مبرم منطقه به احیاء مقرر شد با مشارکت مردم و دولت ، احیای هجده هزار هکتار بصورت نه هزار هکتار با کمک مردم و دولت و نه هزار هکتار بصورت خودجوش مردمی از مراتع منطقه صورت پذیرد.

شریفی با اشاره به دو پروژه بین المللی ترسیب کربن وRFLDL در خراسان جنوبی، گفت: اهداف کلی این دو پروژه احیای مراتع و نهال کاری هایی است که با مشارکت مردم انجام می گیرد تا از افزایش اراضی بیابانی و بدون پوشش گیاهی جلوگیری شود.

مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی افزود: از افتخارات پروژه ترسیب کربن دستیابی به اهدافUNDP و مورد تأیید قرار گرفتن نمایندگان سازمان ملل در ایران است.

UNDP به کشورهای مختلف کمک می کند تا برای چالشهایی همچون فقرزدایی، جلوگیری و جبران بحران و احیای مجدد، محیط زیست و انرژی، تکنالوژی اطلاعاتی و ارتباطات راه حل بیابند و با سایر کشورها در میان بگذارند.

شریفی با بیان اینکه این پروژه به لحاظ اینکه یک پروژه موفق در کاهش گازهای گلخانه ای بوده و مورد تأیید سازمان ملل واقع شده است، گفت: این پروژه به عنوان الگو در شش استان تهران، البرز، اراک، سمنان، کرمان و بوشهر اجرا خواهد شد.

به گفته مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی با بیان اینکه جوامع محلی از مهمترین شرکای اجرایی پروژه محسوب می شوند اظهار داشت : در اجرای این پروژه ارزشها ، منافع و سلایق گوناگون دست اندکاران محلی پروژه در نظر گرفته شده که در مجموع استراتژیهای اجرایی پروژه براساس اصول احیاء مراتع تخریب یافته و بکارگیری همزمان زنان و مردان در مدیریت مراتع و نهالکاری با رویکرد جدید اتخاذ شد.

شریفی بسیج جوامع محلی را مهمترین راهکار برای مشارکت دادن ذینفعان مرتع در اجرای پروژه ترسیب کربن دانست و با بیان اینکه بسیج جوامع محلی ابزاری مشارکتی است که خواست مردم محلی را در مهار پتانسیل های نهفته آنها به منظور کمک به خودشان محقق می سازد تا با کمک هم و یا بصورت جداگانه منابع خود را بصورت پایدار مدیریت کنند و به این ترتیب شاخص توسعه انسانی منطقه و از سوی دیگر ظرفیت جذب کربن مراتع با اجرای فعالیت های متنوع زیست محیطی ، مشارکتی و توانمند سازی و زیرساختی بهبود می یابد.

وی احیای بیش از بیست هزار هکتار از مراتع منطقه و کاهش پنجاه درصدی هزینه های احیایی و نیز بیش از سی هزار مترمکعب فعالیتهای آبخیزداری ( خشکه چین ، سازه لاستیکی ، بندهای خاکی ، تورکینست و ...) و تولید نهال گلدانی به میزان بیش از هفتصد هزار اصله گلدان را از جمله فعالیتهای احیایی صورت گرفته با مشارکت گروههای توسعه روستا در سه ماه آغاز امسال در طرح ترسیب کربن  عنوان کرد و افزود : احداث بیست دستگاه آبشخور به ظرفیت پنجاه هزار لیتر آب در سطح مراتع منطقه جهت تامین آب شرب دام با همکاری اداره مرتع استان و گروههای توسعه روستایی ، تجهیز و مرمت چاههای دامداری ، نصب چهارده تلمبه دستی ، احداث چهار منبع ذخیره آب با گنجایش هشتاد هزار لیتر آب جهت تامین آب شرب دام ، ترویج انرژی های نو در منطقه با هدف کاهش تخریب مراتع از قبیل تلمبه خورشیدی ، بیوگاز ، تلمبه بادی ، آب تصفیه کن خورشیدی و آب گرمکن خورشیدی و استفاده از فناوریهای نو در محدوده اجرای پروژه نظیر توزیع سیلندهای گاز و تنور گازی در راستای کاهش تخریب و بوته کنی مراتع و برگزاری فعالیتهای آموزشی برای اعضای گروههای توسعه روستا از جمله اقدامات و فعالیتهای زیربنایی اداره کل منابع طبیعی خراسان جنوبی با مشارکت گروههای توسعه روستا در طرح ترسیب کربن تا کنون بوده است.

به گفته مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی تا کنون به نهصد و شانزده طرح از پنجاه و سه گروه توسعه و سی روستا ، اعتباری بالغ بر چهارصد و هفتاد و هفت میلیون تومان اعطا شده تا اهداف پروژه ترسیب کربن به خوبی حاصل آید.

 راه اندازی روستا مهد و ایجاد خانه ورزش در روستای نازدشت و احداث پنجاه باغچه روستایی در روستاهای نازدشت ، همت آباد ، تاجمیر ، گزدز ، کسراب و چاه شماره یک و نهالکاری بلوار روستای ناز دشت از دیگر اقدامات انجام شده توسط مسئولان منابع طبیعی  با مشارکت گروههای توسعه روستا در منطقه برنامه ریزی شده برای اجرای طرح ترسیب کربن است.

وی در پایان به خلاصه دستاوردهای گروههای توسعه روستایی در ان طرح اشاره کرد و اظهار داشت : در طرح ترسیب کربن سازماندهی روستاییان در تشکل هایی مانندVDG باعث ترویج فرهنگ مشارکت و تسهیل ارتباط آنان با دولت و جذب بیشتر اعتبارات برای توسعه روستا شده است.

همچنین  تعیین نیازهای روستا و اولویت بندی آن با مشارکت مردم باید در اولین قدم درهر پروژه مدنظر قرار بگیرد براین اساس  تهیه طرح توسعه روستا برمبنای نیازسنجی در روستا  توسطVDG می تواند در تسریع حل مشکلات نقش بسزایی ایفا کند.

شریفی خاطر نشان کرد : استفاده بهینه از وام ، نیازمند مهارت های کافی کارآفرینی و فنی حرفه ای است که این مهارت ها باید در زمینه آموزش مشاغل که امکان راه اندازی آن در منطقه فراهم است باشد نه آموزش های غیرکاربردی ، همچنین اجرای فعالیت ها براساس رای و نظر مردم و استفاده از دانش بومی و آکادمیک گامی مهم در پیشبرد اهداف توسعه پایدار روستایی است و اجرای برنامه های فرهنگی در سطوح مختلف سنی در سطح مدارس می تواند موجب ترویج فرهنگ منابع طبیعی و حفظ این عرصه ها شود.

مدیرکل منابع طبیعی خراسان جنوبی رمز توسعه پایدار را گوش دادن به حرف مردم ، کارکردن با آنها و برنامه ریزی براساس نیازهای واقعی مردم  و درنهایت  ارائه آموزش وظرفیت سازی و اجرا با مشارکت مردم محلی عنوان کرد.

شریفی افزود : در یک نگاه کلی ، احیای مراتع تخریب شده ، غنی کردن پوشش گیاهی منطقه بیابانی حسین آباد سربیشه ، استفاده از انرژی های پاک و تجدید پذیر همچون باد و خورشید ، گسترش طرح های تعاون و همکاری روستایی در منطقه ، تولید خوراک دام با مناسب سازی مراتع ، و جلوگیری از هدر رفت منابع غنی خاک و مبارزه با گسترش اراضی بیابانی مهمترین نتایجی است که در اجرای طرح ترسیب کربن تا کنون بدست آمده و الگویی قرار گرفته برای اجرای این طرح در شش استان دیگر کشور.