رونق تولید ملی | سه‌شنبه، ۲۹ مرداد ۱۳۹۸

بازگشت به صفحه کامل

آب انبار

شرایط اقلیمی خشك و نیمه خشك بخش عمده ای از ایران، تاثیر ژرف و بنیادی در خلق پدیدههای گوناگون معماری این سرزمین گذاشته است. ریزشهای آسمانی در ایران، به جز ناحیه شمالی و سواحل دریای مازندران، در بقیه نواحی بسیار كم است. به همین دلیل، از دیرباز در بیشتر دشتهای وسیع ایران، برای دسترسی به آب، تلاش چشمگیری صورت گرفته و ایرانیان با بهره جستن از تمامی توانایی های خود، دهها كیلومتر قنات حفر كرده اند. آنها در كنار ساخت قناتها و سدها، به ذخیره سازی آبهای فراوان زمستانی برای به مصرف رساندن آنها در فصلهای گرم سال نیز توجه داشته اند و برای تحقق این مساله، «آبانبار» را بنیان گذاشته اند. آبانبارها در بافت شهرهای حاشیه كویر، مركز بسیاری از آبادیها و شهركها و محله ها بوده اند و در بسیاری از محله ها بزرگترین و چشمگیرترین واحد معماری به شمار میروند. فن ساختمان و شیوه معماری در ساختمان آبانبارها دارای اعتبار خاصی است؛ چرا كه سازندگان این واحدها با دقت و نكته سنجی بسیار، به مسایل عمده ای چون میزان فشار آب بر كف و سطح آبانبار، مساله اندود داخل بنا، تهویه، تصفیه و جلوگیری از آلودگی آب، توجه كامل داشتهاند. هنر تزیین نمای خارجی این آبانبارها، به خصوص سردر ورودی آنها و در برخی از موارد، انتخاب اشعار جالبی برای كتیبه بالای سردر، همگی نشان دهنده آن است كه این بناها با بسیاری از ویژگیها و روحیات ساكنان پیرامون خود، ارتباط نزدیك و مستحكمی داشته اند. در تمامی شهرهای استان خراسان جنوبی، می توان آب انبارها را یافت. از این جمله می توان به آب انبارهای بیرجند اشاره کرد. چون آب قنات بیرجند موسوم به ( قصبه ) شور و غیر قابل شرب بوده ، مردم خیرخواه در داخل شهر چندین آب انبار بزرگ بنا کرده بودند که این آب انبارها در زمستان و بهار از آب اضافی و شیرین روستاهای کوه باغران پر آب شده و کفاف آب آشامیدنی مردم را در طول سال میداد. این آب انبارها به علت اینکه کاملا در دل خاک ساخته شده بودند، آب آنها در تابستان کاملا سرد و گوارا بود. آب انبارها از لحاظ تاریخی حایز اهمیت زیادی میباشند و اکثر آنها در دوره قاجاریه بنا گردیده اند. میراث فرهنگی شهرستان بیرجند این آب انبارها را از جمله آثار فرهنگی محسوب نموده و از سال 1372 به مرمت تعدادی از آنها اقدام نموده است. تعدادی از آب انبارهای بیرجند از نظر اسم مؤسس ویا موقعیت بنا عبارتند از: آب انبار محسن زاده، آب انبار مقابل منزل آراسته، آب انبار مجاور مسجد خواجه ها، دو باب آب انبار مقابل مسجد جامع، آب انبار خیرآباد و ... .

در نگاه بیشتر ببینید